Paulus en zijn nieuwe helderziendheid – Mijn genade is u genoeg
De eerste preek die ik ooit, lang geleden, als student, in een kerk mocht uitspreken, was in de Gereformeerde kerk van Stadskanaal in Groningen. Nog altijd zie ik mezelf daar staan en zie ik de gezichten van de kerkgangers voor mij. Ook weet ik nog precies over welke Bijbeltekst ik toen heb gepreekt.
Het was een tekst die mij al sinds mijn vroegste jeugd diep raakte, zodat het vanzelfsprekend was dat ik hierover mijn eerste preek zou maken. Op de een of andere manier, die ik pas veel later ging begrijpen, was die tekst niet alleen het motto van Paulus, maar herkende ik in de woorden “Mijn genade is u genoeg” de leidraad voor mijn eigen leven.
Deze woorden staan in de Tweede Brief aan de Korintiërs 12:7-9:
“Daarom is mij, opdat ik mij niet te zeer zou verheffen, een doorn in het vlees gegeven, een engel van de satan, om mij met vuisten te slaan, opdat ik mij niet te zeer zou verheffen. Driemaal heb ik de Heer hierover gebeden, dat hij van mij zou aflaten. En Hij heeft tot mij gezegd: Mijn genade is u genoeg, want de kracht openbaart zich eerst ten volle in zwakheid.”
Paulus had kennelijk behoorlijk last van iets dat hij niet nader omschrijft, maar waarvan hij duidelijk maakt dat hij er erg onder lijdt. Hij duidt deze pijnlijke last aan als een “doorn in het vlees”, en zelfs als een engel van de satan, ofwel een Ahrimanische engel die op hem inbeukt.
Hij bidt er drie keer om verlossing, maar God neemt hem die last niet af. In plaats daarvan geeft Hij Paulus Zijn hulp, Zijn genade, om die last te dragen. Alleen als je je onmachtig voelt, zegt God, en geen uitweg ziet, ontdek je dat er een diepere kracht in jou leeft – niet uit jouw eigen wil of ego, maar afkomstig uit hogere werelden: de kracht van het hoger zelf, of van de innerlijke Christus.
Deze kracht openbaart zich pas wanneer de muren van het ego zijn gevallen. Juist in momenten van uitzichtloze wanhoop kunnen we deze diepe, verborgen kracht ervaren. Het ego had die krachten tot dan toe afgeschermd, zodat we ze ons niet eerder bewust waren. Pas als het ego aan het einde van zijn krachten komt, ontstaat ruimte voor de krachten van het hoger zelf.
Helderziendheid als gevolg van een ziekte?
Waarom confronteerde God Paulus met die doorn in het vlees en met de Ahrimanische engel? Paulus geeft zelf het antwoord: opdat hij niet hoogmoedig zou worden. Een hoogmoed die zou kunnen ontstaan door de bijzondere helderziende ervaringen die hij kort daarvoor had gekregen. Paulus vertelt in de derde persoon over die ervaringen, alsof hij over een ander spreekt, maar alle uitleggers nemen aan dat hij in feite over zichzelf spreekt:
“Ik ken een met Christus verbonden mens, veertien jaar geleden is het, of het in het lichaam of buiten het lichaam was, weet ik niet, God weet het, toen werd deze mens weggerukt tot in de derde hemel. En ik weet van diezelfde mens, of hij in het lichaam of buiten het lichaam was, weet ik niet, God weet het – dat hij weggerukt werd naar het paradijs en onuitsprekelijke woorden vernam, die een mens niet mag nazeggen.”
(2 Korintiërs 12:2-4, vertaling Ogilvie)
Deze ervaringen konden een mens gemakkelijk tot een gevoel van uitverkoren zijn en tot hoogmoed verleiden. Daarom de doorn in het vlees en de Ahrimanische engel.
Vele latere bijbeluitleggers konden weinig met Paulus’ helderziendheid. Helderziendheid werd eeuwenlang als gevaarlijk gezien en nog steeds wantrouwt men het binnen de kerk. Daardoor meenden velen dat Paulus’ ervaringen het gevolg waren van een ziekte, zoals epilepsie.
Oude en nieuwe helderziendheid
Volgens de esoterische traditie ligt het anders. Paulus voegt tot twee keer toe toe dat hij niet weet of hij deze helderziende ervaringen ín het lichaam of búiten het lichaam opdeed. Het feit dat hij dit herhaalt, toont het belang ervan.
De oude helderziendheid van de mysteriescholen vereiste uittreding uit het lichaam. Leerlingen leerden hun ziel los te maken om ervaringen in de geestelijke wereld op te doen. De nieuwe helderziendheid, waar Paulus over spreekt, gebeurde bij vol bewustzijn: zijn ziel bleef in het lichaam, maar kon tegelijk schouwen in de geestelijke wereld.
Dankzij Christus, die Paulus bij de poort van Damascus helderziend mocht waarnemen, werd zijn hoger zelf, zijn innerlijke Christus, gewekt. Zo kon Paulus bij vol bewustzijn uitreiken tot ver buiten het lichaam en ervaringen in de geestelijke wereld opdoen.
Paulus als te vroeg geborene
Paulus mocht in zijn tijd al iets meemaken wat voor de mens pas veel later mogelijk werd: de nieuwe helderziendheid bij vol bewustzijn. Hij werd een “te vroeg geborene”, iemand die een ervaring kreeg ver vooruit op zijn tijd. Zijn opdracht was dit te ervaren en door te geven, zodat wij nu het verschil kennen tussen oude en nieuwe helderziendheid.
Daarom is het volgens de esoterische traditie niet juist mensen in trance te brengen of hun ziel los te maken om de geestelijke wereld te ervaren. Dat is de oude methode. De nieuwe helderziendheid vraagt vol bewustzijn, zodat we de ervaring ook met ons denken kunnen bevatten en toetsen.
Het offer van Paulus
Paulus’ offer was groot. Om de nieuwe helderziendheid te kunnen ervaren, moest hij het bewustzijn van toekomstige mensen in zich opnemen en hun gevoelens doorleven: angst, eenzaamheid, boosheid, verharding. Hij kreeg deze Ahrimanische gevoelens te doorleven terwijl niemand zijn ervaring begreep. Daarom bad hij driemaal om verlossing. Maar God nam die gevoelens niet weg: ze hoorden bij zijn opdracht om de nieuwe helderziendheid te doorleven en aan ons door te geven.
Het geschenk van Paulus
Over geen enkel onderwerp is meer geschreven dan over Paulus’ doorn in het vlees. Alle mogelijke verklaringen zijn geopperd, van epilepsie tot bezetenheid. Het esoterische inzicht was verloren gegaan, maar wordt in onze tijd weer toegankelijk.
Paulus bracht een offer: hij doorleefde ver vooruit in de tijd de gevoelens van de moderne mens. Daardoor kon hij ons het geschenk geven: inzicht in het onderscheid tussen oude en nieuwe helderziendheid. Voor mij persoonlijk is dit een belangrijk geschenk geweest, omdat ik zo mijn eigen helderziende ervaringen kon plaatsen en begrijpen. We leren ervan dat moderne helderziendheid bij vol bewustzijn moet plaatsvinden en dat wij zelf de verantwoordelijkheid dragen om deze ervaringen met ons denken te verhelderen. Alleen daarvoor ben ik Paulus diep dankbaar.
[1] Zie bijvoorbeeld Emil Bock, Paulus, Uitgeverij Kamerling, 2008, blz. 205 en volgende.
[2] Dit is de tijd waarin we ons bewustzijn mogen ontwikkelen. Paulus ontwikkelde dat al in zijn tijd om de nieuwe helderziendheid te ervaren.
[3] Zie voor een toelichting het verschil tussen oude en nieuwe helderziendheid mijn boek: Tien levenslessen voor deze tijd.